Jozeboko – Geschiedenis van de Joodse Zee- en Boskolonie in Wijk aan Zee
Jozeboko (afkorting van Joodsche Zee- en Boschkolonie) is een monumentaal voormalig vakantiekoloniehuis aan de Relweg 57 te Wijk aan Zee. Het werd in 1923 speciaal gebouwd als herstellings- en vakantieoord voor Joodse kinderen uit arme gezinnen, zodat zij in de gezonde zeelucht konden aansterken. Het grote witte gebouw in de duinen bood plaats aan circa 150 kinderen en beschikte over een royale keuken met zes aanrechten (voor de gescheiden bereiding van melk- en vleeskost volgens de Joodse spijswetten) en twintig toiletten.
In de loop van zijn bestaan heeft Jozeboko een bewogen geschiedenis gekend: in de Tweede Wereldoorlog diende het aanvankelijk als toevluchtsoord voor Joodse kinderen, maar werd het later door de Duitse bezetter gevorderd. Na 1945 hervatte Jozeboko zijn rol als vakantiekamp en opvanghuis voor Joodse jeugd, waaronder oorlogsslachtoffers, en bleef het nog decennia in gebruik. Uiteindelijk kwam het koloniehuis in de late 20e eeuw in particuliere handen – tegenwoordig is het de woning van de familie Hamers, die er ook enkele bedrijven in gevestigd heeft. Het pand herinnert nog altijd aan een uniek stuk Joods erfgoed aan de Noordzeekust.
Tijdlijn
- ±1885: Oprichting eerste Joodse vakantiekolonie aan de Voorstraat in Wijk aan Zee.
- 1923: Opening van het nieuwe koloniehuis aan de Relweg, later bekend als Jozeboko.
- Jaren 1930: De naam “Jozeboko” raakt ingeburgerd.
- 1940-1945: Tijdens de Duitse bezetting wordt het gebouw gevorderd; het naambord wordt afgedekt.
- 1945: Heropening als vakantieoord voor Joodse kinderen, met name oorlogsslachtoffers.
- 1953-1955: Renovatie door architect Alexander Bodon in opdracht van de Berg Stichting.
- Late 20e eeuw: Einde als koloniehuis; het gebouw komt in particulier bezit van de familie Hamers.
Oorsprong en oprichting (1885–1923)
De wortels van Jozeboko gaan terug tot circa 1885, toen in Wijk aan Zee een eerste herstellingsoord voor Israëlitische kinderen werd opgericht. In 1923 werd aan de Relweg een nieuw gebouw geopend, speciaal ontworpen voor Joodse kinderen uit arme gezinnen. Het gebouw bood ruimte aan 150 kinderen en was ingericht volgens de Joodse spijswetten.
Vooroorlogse bloei (1923–1940)
In de jaren 1920 en 1930 groeide Jozeboko uit tot een geliefd vakantieoord. Kinderen uit Amsterdam en andere steden kwamen hier aansterken in de gezonde zeelucht. De Joodse tradities werden in ere gehouden, met kosjere maaltijden, gebeden en vieringen van feestdagen.
De oorlogsjaren (1940–1945)
Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd het gebouw door de Duitse bezetter gevorderd. Het naambord met de Joodse aanduiding werd afgedekt. Veel kinderen en medewerkers moesten onderduiken of werden gedeporteerd. Het gebouw zelf bleef grotendeels gespaard.
Naoorlogse herstart (1945–1960)
Na de oorlog werd Jozeboko opnieuw in gebruik genomen als vakantie- en herstellingsoord, met name voor Joodse kinderen die de oorlog hadden overleefd. In 1953–1955 werd het gebouw grondig gerenoveerd door architect Alexander Bodon, in opdracht van de Berg Stichting.
Sluiting en nieuw leven (1960–heden)
In de tweede helft van de 20e eeuw nam de behoefte aan herstellingsoorden af. Jozeboko sloot uiteindelijk zijn deuren als koloniehuis en kwam in particulier bezit. De familie Hamers werd eigenaar van het pand en vestigde er onder andere het ontwerpbureau Dunes Multimedia. Het gebouw is een tastbare herinnering aan een bijzondere geschiedenis.